Wat is opticusneuritis?
- Leonie
- 18 maart 202618 mrt 2026
- Bekeken: 7
Zie je ineens minder goed met één oog? Misschien is je zicht wazig of zie je kleuren minder helder? Dat kan duiden op opticusneuritis, oftewel een ontsteking van de oogzenuw. Best even schrikken als dat plots gebeurt. Gelukkig is het goed te behandelen. We leggen je graag uit wat de oorzaken zijn en wat het verloop van de aandoening is. Het is trouwens alvast goed om te weten dat opticusneuritis niet besmettelijk is.
Wat is opticusneuritis precies?
Opticusneuritis is een ontsteking of irritatie van de oogzenuw (nervus opticus). De oogzenuw loopt van de achterkant van je oog naar je hersenen en zorgt ervoor dat je kunt zien. Het is een soort informatiekabel die signalen doorgeeft aan je hersenen, die deze vertalen naar beeld. Als de oogzenuw ontstoken is, wordt de verbinding tussen oog en hersenen verstoord. Het gevolg: verminderd zicht aan één of beide ogen.
De ontsteking kan op twee plekken voorkomen. Op de oogzenuwkop, oftewel de plek waar de oogzenuw het oog verlaat. Deze vorm wordt papillitis genoemd. De ontsteking kan ook dieper in de zenuw zitten, maar nog vóór de hersenen. Deze vorm heet retrobulbaire neuritis. Opticusneuritis komt meestal voor bij mensen tussen 20 en 45 jaar en vaker bij vrouwen dan bij mannen. Waarom weet men niet precies, maar er zijn theorieën over; onder andere dat vrouwen een actiever immuunsysteem hebben. Wat dat ermee te maken heeft? Als we dieper ingaan op de oorzaken zul je dat begrijpen.
Wat zijn de oorzaken?
Opticusneuritis kent meerdere oorzaken. Een van de oorzaken ligt in het immuunsysteem. Het immuunsysteem is een goed getraind verdedigingssysteem dat ons beschermt tegen ziekteverwekkers als virussen en bacteriën. Maar soms gaat er iets mis en valt het immuunsysteem lichaamseigen weefsels aan. Dit heet een auto-immuunreactie. In het geval van opticusneuritis valt het immuunsysteem de myelineschede aan; een soort isolatiemateriaal dat de oogzenuw omhult. Als dit laagje beschadigd raakt, kunnen de signalen minder goed worden doorgegeven. Te vergelijken met een stroomkabel waarvan het omhulsel beschadigd is. Soms is de auto-immuunreactie een op zichzelf staand verschijnsel, maar het kan ook samenhangen met een onderliggende aandoening.
Een van die aandoeningen is multiple sclerose, ook wel MS genoemd. Bij MS valt het immuunsysteem de myelineschede aan in de hersenen en het ruggenmerg. Dat is precies wat er bij opticusneuritis ook gebeurt, maar dan bij de oogzenuw. Opticusneuritis is soms ook het eerste signaal dat iemand MS heeft. Dat klinkt misschien alarmerend, maar het is belangrijk om te weten dat opticusneuritis ook zonder MS kan voorkomen. Niet iedereen die opticusneuritis krijgt, ontwikkelt later MS. Een MRI-scan kan meer duidelijkheid geven. Daarmee kan de neuroloog zien of er andere plekken in de hersenen zijn aangetast.
Opticusneuritis kan ook ontstaan na een infectie. Na een virale of bacteriële infectie kan het immuunsysteem overactief blijven. Het lichaam blijft als het ware in de aanvalsmodus en dat kan de oogzenuw beschadigen. Bekende virussen die hiermee in verband worden gebracht zijn mazelen, bof en waterpokken, maar ook de griep of een sinusitis. Ook de ziekte van Lyme, veroorzaakt door een tekenbeet, kan in zeldzame gevallen leiden tot opticusneuritis. Daarnaast zijn er ontstekingsziekten zoals sarcoïdose en lupus waarbij de ontsteking zich kan uitbreiden naar de oogzenuw. Bij deze oorzaken is er vaak een duidelijke aanleiding; je bent bijvoorbeeld kort daarvoor ziek geweest.
Bepaalde medicijnen en gifstoffen worden ook in verband gebracht met opticusneuritis. Zo kan ethambutol, een medicijn dat wordt gebruikt bij de behandeling van tuberculose, de oogzenuw beschadigen. Hetzelfde geldt voor methanol, een giftige stof die bij vergiftiging ernstige schade kan aanrichten. Soms is de oorzaak onduidelijk en wordt er geen directe aanleiding gevonden.
Veel verschillende oorzaken dus, maar wat merk je er eigenlijk van? We kijken naar de klachten die horen bij opticusneuritis.
Welke klachten horen bij Opticusneuritis?
Klachten ontstaan over het algemeen plotseling en kunnen verergeren binnen een paar uur tot enkele weken. Meestal treden de symptomen op in één oog, maar het kan ook in beide ogen voorkomen. Herken je een of meerdere van de onderstaande klachten? Dan is het verstandig om contact op te nemen met je huisarts.
De meest voorkomende klachten zijn:
- Wazig, mistig of vlekkerig zicht — alsof je door een beslagen ruit kijkt
- Lichtflitsen of dubbelzien
- Doffe pijn achter het oog, die erger wordt bij oogbewegingen
- Verminderd kleurenzien — kleuren lijken minder levendig of worden anders waargenomen
- Veranderd contrastzicht — het verschil tussen licht en donker wordt minder duidelijk
- Incidenteel hoofdpijn
De ernst van de klachten verschilt per persoon. De een ervaart lichte klachten die na een paar weken vanzelf verdwijnen, terwijl de ander tijdelijk flink minder ziet.
Hoe wordt opticusneuritis vastgesteld?
Het is belangrijk om niet te lang te wachten als je symptomen ervaart en zo snel mogelijk naar de huisarts te gaan. Die zal je doorverwijzen naar een oogarts, die je op zijn beurt mogelijk doorstuurt naar een neuroloog.
Om de diagnose te stellen doen de artsen diverse onderzoeken, ook om onderliggende aandoeningen uit te sluiten. De volgende onderzoeken kunnen worden gedaan:
- Routineoogonderzoek — controle van gezichtsscherpte, pupilreactie en oogdruk
- Spleetlamponderzoek — de oogarts bekijkt de oogzenuwkop op zwelling of roodheid
- Gezichtsveldtest — meet of er blinde vlekken of uitval in het gezichtsveld zijn
- Kleurentest — controleert of kleuren nog goed worden waargenomen
- MRI-scan — brengt de oogzenuw en hersenen in beeld en helpt MS uit te sluiten
- Bloedonderzoek — om infecties of ontstekingsziekten als oorzaak uit te sluiten
Op basis van deze onderzoeken wordt de diagnose gesteld. Wordt er inderdaad opticusneuritis vastgesteld, dan kijkt de arts ook naar de behandelingsmogelijkheden. Want die zijn er!
Wat zijn de behandelmogelijkheden?
Opticusneuritis kan in principe vanzelf overgaan, maar goede begeleiding is belangrijk en ook fijn. Zo sta je er niet alleen voor. Er wordt meestal gekozen voor een behandeling met corticosteroïden. Dit zijn ontstekingsremmende medicijnen die de ontsteking sneller onderdrukken en zo verdere schade aan de myelineschede beperken. Ze kunnen via een infuus worden toegediend, meestal gedurende drie dagen in het ziekenhuis, of als tablet worden ingenomen. De ontsteking zit in de oogzenuw, niet in het oogoppervlak. Druppels zullen dus geen zin hebben, want die bereiken de zenuw niet.
Het is goed om te weten dat corticosteroïden het herstel versnellen, maar de uiteindelijke uitkomst niet verbeteren. De kans op volledig herstel is met of zonder medicatie ongeveer gelijk. Wie liever afwacht, kan er dus ook voor kiezen de aandoening zijn eigen verloop te laten nemen, maar natuurlijk altijd in overleg met de arts.
Het herstel duurt meestal een aantal weken tot enkele maanden. In de meeste gevallen herstelt het zicht zich grotendeels. Toch kan het zijn dat kleuren iets minder levendig blijven of dat het zicht niet helemaal zo scherp is als voorheen. Bij ongeveer 10% van de patiënten verdwijnen de klachten niet volledig en wordt de aandoening chronisch, dat wil zeggen dat er blijvende gezichtsklachten zijn.
Is de oorzaak een onderliggende ziekte zoals MS, dan is de kans groter dat de opticusneuritis terugkeert. In dat geval wordt de patiënt nauwgezet gevolgd door een neuroloog. Het is dan ook verstandig om je ogen regelmatig te laten controleren.
Wat kun je zelf doen?
Als je symptomen ervaart, ga dan altijd naar een arts. Je ogen zijn kwetsbaar, dus blijf nooit onnodig lang met klachten rondlopen. Verder is het goed om je ogen zoveel mogelijk rust te geven. Fel licht is niet prettig, dus draag een zonnebril als je dat fijn vindt. Probeer schermgebruik te beperken en neem regelmatig pauzes.
Gezonde voeding en een gezonde leefstijl zijn altijd goed voor de gezondheid van je ogen. Om het herstel te ondersteunen, kan het zeker geen kwaad doen daar extra op te letten. Zo kunnen antioxidanten in noten en groenten de gezondheid van zenuwcellen ondersteunen. Daarnaast is voldoende slaap belangrijk; je lichaam herstelt zich immers tijdens de rust. Tot slot is het goed om te weten dat warmte de klachten tijdelijk kan verergeren. Een hete douche of intensief sporten kan het zicht even verslechteren. Dit is tijdelijk en onschuldig en dus niets om je zorgen over te maken.
Draag je lenzen en heb je last van een ontsteking aan de oogzenuw? Je kan je contactlenzen gewoon blijven dragen, maar het kan prettig zijn om tijdelijk over te stappen op een bril; zeker als je ogen gevoelig of vermoeid aanvoelen. Als je corticosteroïden krijgt voorgeschreven, let er dan op dat het immuunsysteem wat verzwakt is. Goede lenshygiëne is dus extra belangrijk.
Gewone oogdruppels zoals kunsttranen kunnen gewoon gebruikt worden ter verlichting van droge of geïrriteerde ogen. Ze hebben geen effect op de ontsteking zelf, maar kunnen het comfort wel verbeteren.
