Hoe haal je veilig een vuiltje uit je oog?

Wat gebeurt er als er iets in je oog komt?

Als er een vuiltje in je oog terechtkomt, reageert je oog daar direct op. Je oog gaat tranen en prikken en je kan de neiging om extra vaak te knipperen waarschijnlijk niet onderdrukken. En dat is geen toeval: je oog heeft een heel slim beschermingssysteem dat direct in actie komt zodra er iets op het oogoppervlak terechtkomt dat daar niet hoort.

Het voorste deel van je oog, de cornea (het hoornvlies), is extreem gevoelig. Dat zorgt ervoor dat zelfs het kleinste stofje, haartje of zandkorreltje meteen wordt opgemerkt. Hoe dat komt? In de cornea zitten duizenden zenuwuiteinden. Zodra die een vreemd object voelen, sturen ze een signaal naar je hersenen: er zit iets in het oog wat daar niet thuishoort.

Je oog reageert daarop met een paar automatische reflexen. De eerste is knipperen. Door snel en vaker te knipperen, probeert je oog het vuiltje richting de ooghoek te verplaatsen, waar het makkelijker wegspoelt. Tegelijkertijd gaan je traanklieren extra traanvocht aanmaken. Dat is niet alleen om je oog te “spoelen”, maar ook om het oppervlak gladder te maken, zodat het vuiltje minder blijft haken.

Wat is een vuiltje eigenlijk?

Laten we nog even een stapje terug doen. Want wat bedoelen we eigenlijk met een vuiltje in je oog? Die term klinkt simpel, maar hij is best breed. Met een vuiltje bedoelen we meestal alles wat per ongeluk op het oppervlak van je oog terechtkomt en daar niet hoort te zitten. Het goede nieuws: de meeste vuiltjes zijn onschuldig. Ze zijn vooral vervelend en geven een prikkelend of zanderig gevoel, maar veroorzaken geen blijvende schade als je ze op de juiste manier verwijdert.

Soms kan een vuiltje wel schade geven, bijvoorbeeld als het scherp is en blijft vastzitten. In die gevallen kan hulp van een professional nodig zijn. Maar in de meeste situaties kun je het probleem gewoon zelf veilig oplossen.

Wat moet je vooral níet doen?

Of er nu een onschuldig vuiltje of minder onschuldig vuiltje in je ogen zit, het is vooral belangrijk om het vuiltje op de juiste manier uit je oog te halen. Je eerste reactie is waarschijnlijk in je ogen wrijven. Logisch, je oog is heel gevoelig dus je wilt meteen van dat vervelende gevoel af. Maar wrijven met een vuiltje in je oog werkt een beetje als schuren met een schuurpapiertje. Zelfs een kleine zandkorrel kan zo schade veroorzaken aan je hoornvlies. Dus ook al lijkt wrijven snel verlichting te geven; niet doen!

Daarnaast ren je misschien snel naar een kraan om met water te spoelen. Maar kraanwater is niet steriel. Het kan kleine hoeveelheden bacteriën, schimmels of micro-organismen bevatten die voor je lichaam onschadelijk zijn, maar voor je oog wél problemen kunnen geven. Daarnaast heeft kraanwater een andere zout- en zuurgraad dan je traanvocht. Je tranen zijn precies in balans om het oogoppervlak te beschermen en comfortabel te houden. Kraanwater kan die balans verstoren, waardoor je oog nog droger en gevoeliger wordt. Dat maakt het herstel langzamer en de irritatie vaak erger.

Om dezelfde reden is speeksel gebruiken ook geen goed idee. Je speeksel zit vol bacteriën, wat in principe heel normaal is. Maar voor een kwetsbaar orgaan als je ogen is speeksel niet schoon of veilig. Zodra je het in je oog brengt, vergroot je de kans op een infectie, zeker als het oog al geïrriteerd is of een klein beschadigd plekje heeft. Bovendien bevat speeksel enzymen die het oogoppervlak kunnen prikkelen, waardoor het branderige of schurende gevoel juist erger wordt in plaats van beter.

Misschien ten overvloede, maar je moet absoluut geen scherpe voorwerpen gebruiken om vuiltjes uit je oog te halen. Gebruik dus niet je nagels, pincetten of zelfs tissues, want daarmee kun je heel makkelijk je hoornvlies beschadigen. Hoe voorzichtig je ook denkt te zijn, kleine krasjes zijn zo gemaakt en dan ben je nog verder van huis.

Stap voor stap: zo haal je een vuiltje uit je oog

Je weet nu wat je niet moet doen. Wij leggen je stapsgewijs uit hoe je dan wél op een veilige manier een vuiltje uit je ogen haalt.

1. Allereerst is het belangrijk om je handen goed te wassen. Ook al raak je je ogen niet direct aan, je wilt voorkomen dat er bacteriën of andere micro-organismen in je oog terechtkomen. Ook kunnen er aan je vingers kleine stofjes en dergelijke zitten die dan in het oog kunnen belanden.
2. Door rustig te knipperen wordt er steeds een dun laagje traanvocht over je oog verdeeld. Dat helpt om het vuiltje los te maken en richting de ooghoek te spoelen. In veel gevallen verdwijnt het vuiltje zo vanzelf.
3. Is het vuiltje na het knipperen nog niet weg? Gebruik dan een geschikte vloeistof, zoals een oogspoeling of kunsttranen, om je oog te spoelen. Vermijd lenzenvloeistof: die is bedoeld voor het reinigen van contactlenzen en niet om rechtstreeks in je beschadigde oog te gebruiken. Dit geldt ook voor alles-in-1 vloeistoffen.
4. Zit het vuiltje nog steeds niet los? Dan kan het onder je bovenste ooglid vastzitten. Goed om hier eventueel om hulp te vragen. Kijk in de spiegel, trek voorzichtig je bovenste ooglid iets omhoog en kijk naar beneden. Zo kun je soms het vuiltje zien zitten. Spoel daarna opnieuw met oogspoeling of kunsttranen terwijl je je oog openhoudt. Vaak komt het vuiltje dan alsnog los en wordt het weggespoeld.

Draag je contactlenzen? Doe deze dan altijd eerst uit. Het vuiltje kan namelijk onder je lens vastzitten of eraan vastgeplakt zijn. Zolang de lens in je oog zit, blijft het vuiltje schuren over het hoornvlies en kan het extra irritatie veroorzaken. Haal je lens eruit, spoel je oog met oogspoeling of kunsttranen en controleer daarna of het vervelende gevoel weg is.