Nachtblindheid: symptomen, oorzaken en behandelingen
- Ruben den Boer
- 19 oktober 202219 okt 2022
- Bijgewerkt op 10 november 2026Bijgewerkt 10 nov 2026
Bij nachtblindheid zie je slecht of bijna niets in de schemering en in het donker, terwijl je overdag gewoon goed ziet. Je ogen wennen dan niet meer aan weinig licht. Vaak merk je het pas in het verkeer, als je na het licht van een tegenligger een hele tijd niets ziet. Hoe herken je het? En wat kun je eraan doen?
Dat je in het donker minder ziet dan in het licht, is logisch. Je ogen hebben immers licht nodig om te zien. Dat licht valt op je netvlies, waar je zogeheten ‘kegeltjes’ en ‘staafjes’ het licht omzetten in een signaal dat je hersenen vertalen naar scherp, helder zicht.
De kegeltjes zijn vooral aan het werk als er genoeg licht is. Deze cellen zorgen ervoor dat je scherp ziet en dat je kleuren kunt onderscheiden. Als er weinig licht is, doen je staafjes het zware werk. Deze cellen kunnen geen kleur onderscheiden, maar ze zijn supergoed in het opvangen van zoveel mogelijk licht in donkere omstandigheden. Zij zorgen ervoor dat je ook in het donker nog (een beetje) kunt zien.
Als je staafjes niet goed functioneren, gaat je nachtzicht dus hard achteruit. Dat is wat we nachtblindheid noemen. Waar een gezond oog zich kan aanpassen aan het donker om toch nog wat te kunnen zien, kan een nachtblind oog die overgang niet maken. Hoe komt dat? En wat kun je ertegen doen? Dat vertellen we in deze blog.
Symptomen van nachtblindheid
In eerste instantie lijken de symptomen van nachtblindheid duidelijk: je kunt minder goed zien in de schemering en in het donker. In ernstige gevallen is er zelfs sprake van volledige blindheid in donkere omstandigheden.
Toch is nachtblindheid niet altijd makkelijk te herkennen. Iedereen ziet minder goed in het donker. Dus nachtblind zijn kan ‘normaal’ aanvoelen, zeker als het zich langzaam ontwikkelt. Net zoals mensen niet altijd doorhebben dat ze een bril nodig hebben omdat hun zicht als normaal aanvoelt, hebben mensen soms ook niet door dat ze nachtblind zijn. Dat maakt het lastig om nachtblindheid zelf te herkennen.
Hoe herken je nachtblindheid?
Hoe onderscheid je nachtblindheid dan van ‘normaal’ slecht zicht in het donker? Er kunnen verschillende aanwijzingen zijn. Veel mensen merken dat ze nachtblind zijn in het verkeer. Bijvoorbeeld omdat ze niet meer veilig kunnen fietsen of autorijden als het buiten donker is. Of omdat ze voor lange tijd niks meer zien nadat ze verblind zijn door de koplampen van een tegenligger. Dat kan gevaarlijke situaties opleveren.
Ook binnenshuis kun je nachtblindheid opmerken. Bijvoorbeeld wanneer jij ’s avonds tastend door het huis moet lopen om je weg te vinden, terwijl je partner zich moeiteloos door het huis beweegt. Vaak is het dan je partner die opmerkt dat je minder goed ziet in het donker. Dat kan een duidelijk teken van nachtblindheid zijn.
In het najaar en de winter wordt het vaak nog duidelijker dat iemand nachtblind is. Als het om vier uur al begint met schemeren, wordt het steeds lastiger om uit je werk terug naar huis te fietsen of rijden. Nachtblindheid kan dus een negatieve impact hebben op je zelfstandigheid en bewegingsvrijheid. In ernstige gevallen kun je in het donker niet meer veilig over straat zonder begeleiding.
Slecht zien in het donker: is het nachtblindheid?
Niet iedereen die in het donker slecht ziet, is nachtblind. Vaak zit de oorzaak ergens anders. Die is meestal goed te verhelpen.
Je sterkte klopt niet meer. In het donker worden je pupillen groter. Een kleine afwijking waar je overdag weinig van merkt, valt dan ineens op. Je ogen worden ’s avonds bovendien iets bijziender; dat heet nachtmyopie. Twijfel je? Laat je ogen dan meten.
Staar. Bij staar wordt je ooglens troebel. Die verstrooit het licht, waardoor tegenliggers je sneller verblinden en je minder contrast ziet.
Ouder worden. Je pupil wordt met de jaren kleiner en je ooglens laat minder licht door. Op je zestigste heb je daardoor veel meer licht nodig dan op je twintigste. Lees meer over hoe je ogen veranderen als je ouder wordt.
Bij echte nachtblindheid werken de staafjes in je netvlies niet goed. Je ogen wennen dan nauwelijks aan het donker, ook niet na een paar minuten.
Oorzaken van nachtblindheid
Nachtblindheid treedt op wanneer de staafjes in je netvlies niet meer goed werken. Het is dus echt wat anders dan gewoon minder goed zien in het donker – wat we in de volksmond ook vaak nachtblindheid noemen. Het falen van de staafjes kan verschillende oorzaken hebben.
Tekort van vitamine A
Je staafjes hebben vitamine A nodig om te functioneren. Een tekort aan vitamine A kan daarom bij iedereen nachtblindheid veroorzaken. Ook bij mensen die verder kerngezond zijn. In Nederland komt een tekort weinig voor, omdat vitamine A in veel gewone voeding zit, zoals zuivel, eieren, vis en vlees. Lever is er extra rijk aan. Te veel vitamine A is ook niet goed. Ben je zwanger, eet dan geen lever en hooguit één boterham per dag met leverworst, leverpastei of paté. Meer hierover lees je in 8 vitamines die bijdragen aan gezonde ogen.
Je lichaam kan ook zelf vitamine A aanmaken. Daarvoor heeft het carotenoïden nodig. Die vind je juist in plantaardige producten, zoals wortel, boerenkool, spinazie en andijvie. Toch ga je van extra worteltjes niet beter zien in het donker. Dat helpt alleen als je echt een tekort hebt.
Erfelijke nachtblindheid
Nachtblindheid kan ook erfelijk zijn. In dat geval valt het onder de retinitis pigmentosa: een verzameling erfelijke oogziekten. Bij retinitis pigmentosa worden je staafjes vaak als eerste aangetast. Later kunnen ook je kegeltjes minder goed gaan werken, waardoor je ook bij voldoende licht minder goed ziet. Dat kan leiden tot onscherp zicht en kokerzicht. Uiteindelijk kun je zelfs blind worden.
Een andere vorm van erfelijke nachtblindheid is congenitale stationaire nachtblindheid (CSNB). Deze aandoening is altijd aangeboren, waar retinitis pigmentosa ook pas op latere leeftijd kan voorkomen. Ook CSNB kent extra symptomen, zoals een hoge bijziendheid, nystagmus en soms (gedeeltelijke) kleurenblindheid.
Een symptoom van andere (oog)ziekten
Ten slotte kan nachtblindheid voorkomen als een symptoom van een andere ziekte of aandoening. Er zijn ook ziekten en aandoeningen die vaak voorkomen in combinatie met nachtblindheid zonder dat ze de nachtblindheid per se veroorzaken. Enkele ziekten en aandoeningen die in verband worden gebracht met nachtblindheid zijn:
Mogelijke behandelingen
Nachtblindheid heeft dus veel verschillende mogelijke oorzaken. Dat zorgt ook voor verschillende mogelijke behandelingen. Vermoed je dat je nachtblind bent of begint te worden? Dan is het altijd belangrijk om een afspraak te maken bij een huisarts. Die zal je waarschijnlijk doorverwijzen naar een oogarts. De oogarts kan vervolgens verschillende behandelingen voorstellen op basis van de diagnose.
Soms is de oplossing simpel. Bij een tekort aan vitamine A kan een gezond dieet de oplossing zijn. En zie je in het donker slechter omdat je sterkte niet meer klopt? Dan helpt een bril of lenzen met de juiste sterkte. Maar de oplossing is niet altijd simpel. In veel gevallen is erfelijke nachtblindheid niet te behandelen. En ook als symptoom van sommige andere ziekten is nachtblindheid lastig op te lossen.
Nachtbril en taststok
Als je nachtblindheid niet te genezen is, zul je moeten leren leven met je nachtblindheid. Helaas betekent dit vaak dat je minder zelfstandig en bewegingsvrij zal worden. Je kunt niet meer zomaar ’s avonds op de fiets stappen, of in het donker naar het toiletgebouw op de camping lopen.
Je ziet ze veel te koop: nachtbrillen met gele glazen. Ze voelen helderder aan. Toch blijkt uit onderzoek dat je er in het donker niet beter mee ziet. Ook de verblinding door koplampen wordt niet minder. Elk getint glas houdt bovendien licht tegen, terwijl je ogen ’s avonds al het licht nodig hebben. Bij verblinding helpt een bril of lenzen met de juiste sterkte wel. Let ook op schone, krasvrije brillenglazen met een ontspiegelingslaag. Daarnaast kan een taststok een stukje bewegingsvrijheid teruggeven. Zo’n stok helpt je veilig over straat te lopen in het donker.
Slechter zien in het donker? Laat je ogen nakijken
Merk je dat je in de schemering of in het donker slechter ziet dan vroeger? Ga dan langs bij een opticien, optometrist of je huisarts. Die kijken of je sterkte nog klopt of dat er iets anders speelt. Draag je lenzen, laat ze dan ook opnieuw aanmeten.
Veelgestelde vragen
Wat is nachtblindheid?
Bij nachtblindheid zie je slecht of bijna niets bij weinig licht, zoals in de schemering of ’s nachts. De staafjes in je netvlies, de cellen waarmee je in het donker ziet, werken dan niet goed. Overdag zie je meestal gewoon normaal.
Hoe weet je of je nachtblind bent?
Je ogen wennen nauwelijks aan het donker. Doe je ’s nachts het licht uit, dan blijf je lang tasten. Na het licht van een tegenligger zie je een hele tijd niets. Vaak merkt iemand anders het eerder op dan jijzelf. Zekerheid krijg je alleen via je huisarts of oogarts.
Wat zie je als je nachtblind bent?
In de schemering wordt alles snel grijs en vaag. Een stoeprand of een fietser zonder licht zie je laat of helemaal niet. Bij sommige vormen, zoals retinitis pigmentosa, wordt ook je gezichtsveld aan de zijkanten kleiner.
Wat kun je doen tegen nachtblindheid?
Dat hangt af van de oorzaak. Bij een tekort aan vitamine A helpt aanvulling. Klopt je sterkte niet meer, dan helpt een nieuwe bril of nieuwe lenzen. Erfelijke nachtblindheid is meestal niet te genezen. Ga bij twijfel eerst naar je huisarts.
Helpt een nachtbril tegen nachtblindheid?
Nee. Gele nachtbrillen voelen helderder aan, maar uit onderzoek blijkt dat je er in het donker niet beter mee ziet. Ook de verblinding door koplampen wordt er niet minder door. Een bril met de juiste sterkte en een ontspiegelingslaag doet meer.
Mag je autorijden als je nachtblind bent?
Het CBR verwacht dat je ogen zich redelijk normaal aanpassen aan het donker. Ben je nachtblind, bespreek dan met je oogarts of je nog veilig kunt rijden. Rijd in elk geval niet in het donker als je weinig ziet. Meer lees je in ons blog over autorijden met oogaandoeningen.
Hoe wordt nachtblindheid getest?
Bij de oogarts. Die meet hoe snel je ogen aan het donker wennen en kan met een elektroretinogram (ERG) nagaan hoe je netvlies op licht reageert. Laten meten of je sterkte nog klopt, bij een opticien of optometrist, is vaak een goede eerste stap. Een online test geeft geen zekerheid.
Kun je in één oog nachtblind zijn?
Nachtblindheid door een vitaminetekort of erfelijke aanleg zit meestal in beide ogen. Zie je met één oog in het donker veel slechter, dan is er vaak iets anders aan de hand, zoals staar in dat oog. Laat dat altijd nakijken.
Helpen wortels tegen nachtblindheid?
Alleen als je een tekort aan vitamine A hebt. Je lichaam maakt van de caroteen uit wortels vitamine A. Heb je al genoeg, dan ga je van extra wortels niet beter zien in het donker.
